dnd, d&d dungeons and dragons
 
TYKOCIN MOJE MIASTO
 
isa, dnd.rpg.info.plwotc, ogl

dnd, d&d dungeons and dragons
 
Strona Główna ˇ GALERIA ˇ Forum ˇ KSIĘGA GOŚCI ˇ ** 1% podatku OPP ** ˇ K.S. "ORZEŁ TYKOCIN" ˇ Echa Tykocińskie ˇ Zielone Horyzonty ˇ Turystyczno_Rekreacyjna Impreza na Orientację-TYKOCIN
 
isa, dnd.rpg.info.pl

dnd, d&d dungeons and dragons
 
Nawigacja
Strona Główna
Artykuły
Download
FAQ
Linki
Kategorie Newsów
Kontakt
Szukaj
Sefer Tiktin
prawomiejscowe Tykocin
Kładka
NARWIAŃSKI PARK NARODOWY
Tykociński Utopiec
Miasteczko Tykocin PKF 16/93
HERBARZ Ignacego Kapicy Milewskiego 1870r.
Mapy Lotnicze i inne
Telewizja Objazdowa
11 Listopada
Tykocin. Kolekcja fotografii dokumentalnej –Wiesław Szumiński
 
isa, dnd.rpg.info.plwotc, ogl

dnd, d&d dungeons and dragons
 
Zapomniane dziedzictwo, o. Grzegorz Sosna, m. Antonina Troc-Sosna

TYKOCIN
(św. Mikołaja)

Trzy kilometry na południe od dzisiejszego Tykocina i tym samym od Narwi znajduje się wczesnośredniowieczne grodzisko, które archeolodzy nazywają „Tykocin I”. Tykocin późniejszy wyznaczał północno-wschodnią granicę osadnictwa mazowieckiego.

Henryk Łowmiański, opierając się na źródłach pisanych, stwierdził iż ...obszar między Biebrzą a Narwią we wczesnym średniowieczu do XIII wieku łącznie stanowił puszczę graniczną między Jaćwieżą, Rusią i Mazowszem1. Jan Tyszkiewicz pisał zaś, że ... Znaleziska archeologiczne poświadczają jednak osadnictwo ruskie dopiero od X wieku, a jedynie mieszane bałtyjsko-słowiańskie wcześniej od VII wieku. Dla Wizny najwcześniejsze osadnictwo wydaje mi się pochodzić z XI wieku. Grodzisko w Tykocinie datować można podobnie2. Na późną kolonizację tych ziem wpłynęły wyniszczające wojny jaćwieskie, krzyżackie, litewskie, ruskie i mazowieckie.

W Tykocinie mogła istnieć osada jaćwieskiego plemienia Zlińców – stosunkowo wcześnie zostali wyparci. W XIII w. gród uległ całkowitemu zniszczeniu.

Po zagarnięciu Podlasia przez Litwę osadnictwo mazowieckie z północnego wschodu załamało się, a nawet cofnęło. Wcześniej zrezygnowano z mazowieckich okręgów grodowych Tykocina i Święcka. Unia polsko-litewska stworzyła podstawę do ponownej kolonizacji. Rozwinęły się stosunki handlowe między Polską a Litwą. Ważny szlak handlowy wiódł z Wilna w kierunku Poznania i Krakowa przez Grodno i Łomżę. Przy przeprawie przez Narew, na południowym brzegu rzeki, powstał gród. W XV wieku Tykocin był już portem rzecznym i strażnikiem przeprawy na wielkim szlaku z północnego Mazowsza i Warszawy do Grodna i Wilna3.

Kolejnym etapem kolonizacji było założenie przez księcia Janusza miasta Tykocina, nadanie w 1424 r. wójtostwa i praw miejskich 28 czerwca 1425 r.4 Działalność kolonizacyjną mazowieckiego księcia nad Narwią w okolicy Tykocina przerwał książę Witold, który w 1425 zagarnął Tykocin i pas ziemi aż po Bug. Wielki książę Witold ponowił w grudniu 1425 przywilej dla wójta Tykocina.

Po śmierci wielkiego księcia Witolda w 1433 r. książę litewski Zygmunt Kiejstutowicz nadał Tykocin wraz z okolicznymi ziemiami staroście smoleńskiemu Janowi Gasztołdowi5. Tykocin w prywatnych rękach litewskich Gasztołdów zmienił swój charakter. Gasztołdowie sprowadzali tutaj chłopów ruskich i litewskich, tworząc najdalej na południowy zachód wysunięte skupisko ludności pochodzenia litewsko-ruskiego, które ze względu na silne mazowieckie otoczenie uległo polonizacji już w XVII wieku.

Właściciel Tykocina uposażył kościół św. Trójcy. Za Gasztołdów zbudowano też w Tykocinie cerkiew pod wezwaniem świętej Trójcy. W owym czasie był zwyczaj nadawania świątyni jednakowego wezwania tak w obrządku wschodnim, jak i zachodnim. Jednak w późniejszym czasie patron cerkwi uległ zmianie, podczas gdy kościół zachował wezwanie Świętej Trójcy. W latach 1479–80 wśród bagien został zbudowany klasztor bernardynów.

Po wygaśnięciu rodu Gasztołdów, którzy władali miastem przez 110 lat, Tykocin przeszedł w ręce Zygmunta Augusta, który przystąpił do budowy zamku. W XVI wieku miasto rozwijało się wzdłuż Narwi. Na zachodzie powstała dzielnica żydowska zwana Kaczorowem, a na wschodzie – Nowe Miasto, z osobnym rynkiem i cerkwią św. Mikołaja, zbudowaną przed 1559 r. (u zbiegu ulic 11 Listopada i Szkolnej)6.

Według dokumentu z 1823 r. cerkiew prawosławna zbudowana była na jednej z przyrzecznych ulic (zwanej Choroszczańską) i frontem była zwrócona na Kozi Rynek. Posiadała dwie włóki gruntu we wsi Sanniki.

W 1573 r. cerkiew św. Mikołaja strawił pożar. O jej istnieniu świadczy także lustracja z 1576 r. w której pop ruski został zwolniony od płacenia podatku z posiadanych 6,5 prętów ulicznych. Z analizy inwentarza z 1571 roku wynika, że Rusini stanowili 16% ogółu mieszkańców, natomiast Litwini ok. 0,5%. Odnośnie lustracji cerkwi wizytator 24 maja 1615 r. odnotował: ...przewielebny Prokop Piotrowic prezbiter Trójcy Świętej w Lipsku, qua dozorca cerkiew Bożych od oświeconego abpa Ruckiego metropolity kijowskiego, halickiego i wszystkiej Rusi postawiony, widząc złą dyspozycję i rządzenie się prezbitera natenczas tykocińskiej cerkwi, grunta do tejże cerkwi należące puszcza trzymać parafianom chrześcijanom, aby one zasiewali i usum frutum z nich prezbiterowi dicta proportione dawali, trzymali te grunta, aż do przybycia swiaszczennika7...

Nieco przed 1637 r. cerkiew tykocińską zniszczył pożar. Metropolita Korsak w liście pisanym 17 czerwca 1637 r. w Wilnie donosił ... v Tykotine cerkov zalożena svjatogo otca Nikoly, z dopuśćenja Bożogo, z gruntu tak sama, jako i z domom ierejskim zgorela, zaćim dlja niśćety svjaśćenik, tak svojej, jako parafijan tamośnich cerkvi zbudovati ne mogući, do inśoja eja perenesti musil: odkol’ leżaći odlogom ... parafianie tak v meste, jako vkolo meśkajućie, odny na inśe mestca do schizmy perenositisja poćali, drugie bez żadnogo nabożen’stva meśkajući, prosili nas, aby es’mo sposobobyslili takij, prez kotoryj by mogla sja cerkov pobudovati, nabożenstvo zvykloe odprafvovati i na potomnye ćasy za pripadkami znovu pobudovati8 .

W 1637 r. staraniem archimandryty supraskiego Nikodema Szybińskiego król Władysław IV dał przywilej na odbudowę cerkwi św. Mikołaja w Tykocinie, w którym czytamy między innymi: ... cerkiew Ruska niegdy w Tykocinie w mieście naszym w ulicy ku rzece pod tytułem św. Mikołaja założona z gruntu przez ogień iest zniesiona tak, że tylko sam plac został, a za tym ludzie religiey Greckiey w Tykocinie mieszkaiący bez nabożenstwa swego, bez ślubów małżeńskich, krztu y inszych ceremoniy chrześcianskich zostawać muszą, życząc przeto aby to mieysce na chwałą Bożą oddane pusto nie leżało, ponieważ tenże przerzeczony W[ielebny] archimandryt z zakonnikami supraskiego monasteru, podeymuię się swym kosztem na zwysz mienionym placu w Tykocinie cerkiew zbudować y odprawieniem w niey nabożeństwo wedle obrządków religiey Greckiey u Unii s Kościołem świętym Katolickim Rzymskim9. Grunta należące do Cerkwi prawosławnej przed unią były następujące: ... na cerkiew Ruską y na insze dobro tak mieście Tykocinie iak y na dwie włóce we wsi Sannikach leżące do tey cerkwi z dawna służące10...

Proboszcz katolicki Ludwik Stempkowski też otrzymał przywilej od królowej, żony Władysława IV Cecylii Renaty, na plac cerkiewny wraz z gruntami we wsi Sanniki11, ale o te grunta trwały przez wiele lat spory.

Cerkiew tykocińską i jej fundusze inkorporowano wieczyście do monasteru supraskiego, a metropolita kijowski Rafał Korsak dokumentem z 15 czerwca 1637 r. potwierdził i nakazał przy tykocińskiej twierdzy urządzić rezydencję metropolitalną, ...jakobyśmy i my mitropolita, jako i drugije IMć episkopowie jeduczi na sejmy do Warszawy, abo do KJM mieli gdie po dorozie skłonitisia i odpoczinuti. Tak też żeby i kupcy religii Greczeskoj kotoryje kilka raz na jarmarki w roku do Tykotina z różnych miejsc izjezdżajutsja mogli swoho nabożenstwa zażiwati. Niemniej też i dlja toho, aby prez rozmnożenje narodu Ruskoho i samoje miesto kotoroje jest spustoszałoje mogło sja napołniti placy pustye osiesti12...

Metropolita Korsak skierował 17 czerwca 1637 r. do Aleksandry Wiesiołowskiej, żony starosty tykocińskiego, list z prośbą o pozwolenie na budowę cerkwi, motywując ją tak: ... cerkov sgorevśuju mnogo tomu nazad vo vlast’ i vladenie prepodobnomu otcu suprasl’skomu archimandritu, ćtoby bogoslużenie ne prekraśćalos’ i ljudi naśej grećeskoj very, krugom żitel’stvujuśće, ne ostavalis’ bez bogoslużenija i obyknovennych svoich obrjadov... Starościna odpowiadała listem, że nic przeciwko nie ma w kwestii gruntów (do teyże cerkwi zdawna służące), jak i miejsca (zdawna oddanego mieysca cerkwi Bożey)13.

W 1640 r. archimandryta Szybiński kupił od Jagnieszki Mathaszowey, mieszkanki Tykocina, dwa place – jeden w mieście, drugi za miastem, naprzeciwko cerkwi. Na placu położonym nad Narwią urządzono przystań. Monaster posiadał dwie barki, tędy transportowano zboże do Gdańska ...Na rzece Narwie na polach spichrz, kryty gontami, drzwiów w górze, i w dole ma sześć14... Drogą wodną sprowadzono z Gdańska ikonostas do cerkwi w Supraślu.

W kronice monasterskiej z 1823 r. zapisano: Gdy zaś Nikodem Szybiński został archimandrytą i prokurował port dla Supraśla w Tykocinie, natenczas Supraśl i nawigacją do Gdańską ze zbożem szczęśliwie zaczął i lepiej wszystkie interesa zaczęły się fundować, a całej dyspozycji klasztornej znaczna nastąpiła melioracja. Cerkiew w Tykocinie prowadziło 3 mnichów.

Po śmierci archimandryty supraskiego Nikodema Szybińskiego (otruty w Warszawie), ks. katolicki Stępkowski, roszcząc sobie prawo do cerkwi, wraz z mieszczanami napadł na posesję cerkiewną. Robotnicy budowlani zostali pobici, a materiały na cerkiew zostały zrabowane wraz z barkami ze zbożem. Sprawa trafiła do sądu w Wilnie. W 1644 r. wyrokiem potwierdzony został przywilej cerkwi z 1637 r. Mimo to ks. Stempkowski od królowej Cecylii otrzymał zgodę na cerkiewne beneficja jako vacant i wystąpił do sądu w Brańsku o ich potwierdzenie15.

Zachowane dokumenty z lat 1644 i 1662 wskazują na kilkakrotne próby odebrania cerkwi wraz z napadami na ludzi monasterskich. Jeszcze w 1655 r. król Jan Kazimierz potwierdził fundusz dla cerkwi tykocińskiej. Pomimo napadów, sądów i silnej opozycji miejscowego kleru, supraski monaster utrzymywał cerkiew. W kronice supraskiej zanotowano: ...w Tykocinie cerkiew wystawił archimandryta Aleksy Dubowicz, który w Supraślu przebywał w latach 1645–165216.

W 1659 r. Jan Kazimierz, za zasługi poniesione dla króla, nadaje starostwo tykocińskie na własność Stefanowi Czarnieckiemu, który z kolei w następnym roku przekazał dobra swojej córce Aleksandrze Katarzynie, która wyszła za mąż za Jana Klemensa Branickiego. Klemens Branicki samowolnie objął patronat nad cerkwią w Tykocinie i przekazał cały majątek cerkiewny wraz z cerkwią ks. Porębskiemu17. Spory o cerkiew w Tykocinie miały dalszy ciąg. Na początku lat dwudziestych XVIII w. nabożeństwa nie były odprawiane ...bolee menie dvacati let... do 1744 goda, vovse ne soverśalos’18 ...

Podczas przeorowania w supraskim monasterze biskupa Jerzego Bułhaka, ks. Antoni Porębski ponowił próbę odebrania cerkwi. Według przeora berenardynów cerkiew ... deserton et dewastatem ac in nihiluna redacton...

W 1742 r. duchowny katolicki napadł na cerkiew i zawładnął nią, a zakonnicy bernardyni zrabowali drzewo budowlane. Sprawa ciągnęła się w konsystorzu janowskim do 1744 r. Ksiądz Porębski został zasuspendowany na osiem dni, a bernardyni powinni byli zwrócić drzewo supraskiemu monasterowi, lecz zużyli je na remont spichlerza.

Spory o cerkiew w Tykocinie pomiędzy monasterem supraskim a klasztorem bernardynów ciągnęły się do 1747 r., kiedy to pozwolono na odprawienie mszy w cerkwi tykocińskiej. Zgodnie z umową za rok dzierżawy monaster supraski miał otrzymać ...żyta 10 kwart, jęczmienia 6 kwart, pszenicy 2 kwarty, 1 barana, 1 fasok masła, półówkę swiniaka, serów 60 sztuk i 1 dukat na wino19...

Kolejną cerkiew w Tykocinie zbudowano w 1758 r. Z wizyty dziekańskiej dekanatu podlaskiego z 1773 r. wynika, że parafia unicka tykocińska już nie istnieje. Magnat Branicki nie odbudował zniszczonego zamku w Tykocinie, a swoją rezydencją uczynił Białystok. Rozebrane mury posłużyły do budowy klasztoru misjonarzy. Duszpasterska działalność bernardynów tykocińskich poza zwykłą obsługą własnego kościoła, krzewieniem trzeciego zakonu św. Franciszka oraz bractw kościelnych miała na swoim koncie także określoną działalność misyjną wśród prawosławnych, później unitów20.

Była to działalność niezwykle owocna. Zlikwidowano parafię w Tykocinie a później w Boguszewie. Wizyta z 1773 r. cerkwi boguszewskiej tak stwierdziła: ... parafianina żadnego nie ma, gdyż już od dawnego czasu wszystkie na obrządek łaciński poprzechodzili...

W 1796 r. przy cerkwi w Tykocinie, według inwentarza, służył ks. Jan Piramowicz, któremu to ihumen supraski Teodozjusz Wisłocki przekazał majątek i cerkiew, powierzając opiekę nad wiernymi21. Ostatnim duchownym unickim był Gieysztor22. W 1818 r. pisano ...administrator wzmienionych funduszów do tyle razy rzeczoney Plebanij należących, J. Gieysztor iako maiący Probostwo w Kordonie Rossyiskiem... W tym czasie już żadnych unitów w Tykocinie nie było, a ks. Gieysztor tylko zarządzał majątkiem. Cerkiew pozostawała bez pasterza i bez wiernych i w latach 1818–1826 wyglądała jak podaje opis: ...cerkiew z kostkowego drzewa na kamiennym fundamencie w formie ośmiokąta, długość 30 łokci a szerokość 15 łokci a wysokość 12 łokci, kopuła w trzech kontygnatach blachą kryta...

W 1823 r. była już bez krzyża, w zakrystii znajdował się... krzyż żelazny, duży z blaszkami z wieży spadły. Ogrodzenia przy cerkwi nie było... ogołocona z oparkanieniem ... Według wizyty z 1818 r. cerkiew była w dobrym stanie, lecz w 1823 r. potrzebowała remontu. Ikonostasu nie było, znajdowały się jednak jeszcze ikony: św. Mikołaja malowana na płótnie, Spasitiela Ukrzyżowanego na Krzyżu, Matki Boskiej Neporoćnogo Zaćatija, św. Wasyla Wielkiego...

W protokołach z lat 1818–1823 zaznaczono ...beneficjum to nie iest curatum; bo nie masz w tym Mieście żadnego mieszkańca Ritus Graeco-Uniti... a dalej ...Przy tey Cerkwi Parafia żadna nie znayduie się i administratora mieyscowego nie masz... A inwentarz z 1823 r. odnotował: ...Cerkiew wspomniana żadney Parochyi nie ma, prócz przychodnich i służących do 10 osób do Spowiedzi i Komunij przystępuiących... Duchowny katolicki w 1824 r. tak napisał: ...nie ma tam żadnego parafianina tego obrządku i tylko przychodzący lub emigranci do niey uczęszczali dawney na nabożeństwo..., tłumacząc tym, że cerkiew i majątek powinni być przyłączone do parafii rzymskokatolickiej23.

Majątek cerkwi tykocińskiej przedstawiał się następująco: dom i ogród w Tykocinie 1 morga, blisko Tykocina ogród o powierzchni 2 morgów i 75 prętów, plac cerkiewny 75 prętów i we wsi Sanniki 18 morgów, na Zagumieniu 14 morgów 150 prętów, koło Lipnik 20 morgów, nie ujęto 1 morgu ogrodu kupionego przez archimandrytę Szybińskiego. Opinia Wojewódzkiego Komisarza głosiła: ...fundusz ten iest niedostateczny na utrzymanie parocha, gospodarstwo zaniedbane, wypadałoby aby do Probostwa [rzymskokatolickiego] był przyłączony. Tykocin należał do Królestwa Polskiego, zaś monaster supraski znajdował się w Cesarstwie Rosyjskim.

Cerkiew tykocińska wraz z majątkiem należała do oo. bazylianów w Warszawie. Był plan przyłączenia jej do cerkwi w Wysokiem Mazowieckiem, ale zaznaczono ... żadnego parafianina niema prócz kilku do roku przechodniów, a w mieście stołecznym Tykocinie jednak że się do roku znaydzie przechodniów kilkunastu i z iedney strony z Rusią graniczącą. Koncentrować cerkwi Tykocińskiey do cerkwi Wysoko-Mazowieckiey, a osobliwie bez zgłoszenia do Jaśnie Oświeconych Xiążąt Potockich – nie wypada24. Dalej odnotowano, że około Tykocina ...gdzie w Okoł Rusi nie masz...

Ostatecznie cerkiew wraz z beneficjami została przyłączona do probostwa tykocińskiego. W 1826 r. powołano komisję, która zaleciła wycenić majątek cerkiewny i wpisać do ksiąg wieczystych na rzecz Kościoła katolickiego. Członek komisji, paroch parafii w Hodyszewie ks. Adam Bańkowski wraz z obywatelami wycenili cały majątek cerkwi tykocińskiej na 2750 złotych, w tym: cerkiew 900 zł, plebania 100 zł, spichlerz 500 zł, plac cerkiewny 50 zł, dwa ogrody 500 zł, ziemia w Sannikach 70 zł. Utensylia cerkiewne zostały tylko spisane i zaznaczono, by oddać ...na użytek innemu kościołowi. Natomiast ...plac po zniesieniu cerkwi zostaiący, który do żadnego użytku y do zbudowania nadal służyć nie może, z powodu, że nadto iest szczupły, trzymaiący łokci warszawskich 52 szerokości, a łokci 27 długości25.

W 1833 r. cerkiew tykocińską przeniesiono na Ostrą Górę do Sokół26. Tabella wykazująca stan funduszów Duchowieństwa Obrządku Grecko-Katolickiego dycezyi chełmskiey, sporządzona w kancelarii konsystorza chełmskiego w 1840 r., przy Tykocinie w rubryce cerkiew podaje nie ma. Pozostała jedynie nazwa jednej z ulic – Zacerkiewna, przypominająca o istnieniu tu świątyni obrządku wschodniego27. Wizytujący w 1853 r. parafie w guberni augustowskiej ks. J. Kamiński stwierdził: obrzędy bowiem używane w cerkwi wschodniej już tam nie istnieją. Z poglądu samego na odbywane ceremonie religijne trudno poznać, do jakiego wyznania lud w Tykocińskiem należy. Pisał dalej, iż do tego przyczynił się w dużym stopniu poprzedni dziekan, śp. J. Giejsztor. Rządził się on samowolnie, a wśród sąsiadów nie napotykał oporu, gdyż był głową familijną 6 dekanalnych księży. Ta sama rodzina nadal tam pracuje28.

W Wilnie w Bibliotece Publicznej w końcu XIX wieku znajdowały się księgi należące do cerkwi tykocińskiej, Triod’ postnaja i Psaltir, pochodzące z początku XVIII wieku29. W Triodi na 79 kartce zachował się napis: Oyciec Stefan Hrymaniewski prezbiter rybołowski protopop Podlaski ręką własną roku Pańskiego 1710. Ta księga nadana do Cerkwi Tykocińskiej na wieczne czasy a jest do Ryboł wzięta pożyczona tym sposobem powinna być zwrócona dla cerkwi tykocińskiey. Druga księga Psaltir zawiera 179 kartki, a na 147 kartce zapis: Oicec Gabriel Łozinski prezbiter cerkwi Tikocky, rodem z Uhnowa powiatu Bełzkiego.

W „Istorićeskom Vestnike” z 1887 r. t. 29 nr 7 czytamy: ... w okolicach Tykocina jest potwierdzenie, że w średniowieczu istniało tu prawosławie, o czym świadczą nazwy miejscowości, jak: Popowlany, Łopuchowo, Leśniki, Jeżewo, Pajewo, Sanniki, Sawino, Sokoły-Nowosiółki, Wyliny, Sokoły-Ruś, Ruś-Stara. We wsi Leśniki na granicy z sąsiednią wsią znajdował się kamień pochodzący z fundamentu świątyni, a uroczysko nosi nazwę Cerkwisko. Starsi mieszkańcy autorowi wspomnianego periodyku wyjaśniali, że na tym miejscu dawno temu była ruska cerkiew. Obecnie trudno szukać śladów chrześcijaństwa wschodniego w tych okolicach, wszystkie starano się dokładnie zatrzeć30.

W kościele tykocińskim św. Trójcy w bocznym ołtarzu zachował się jednak obraz Matki Bożej z 2 poł. XVII w.31 – ikona typu Hodegetria, Matka Boża na lewej ręce trzyma Dzieciątko Pana Jezusa Chrystusa błogosławiącego. Ręka złożona do błogosławieństwa według obrządku wschodniego i oblicze Matki Bożej przypominają Supraską Ikonę Matki Bożej. Natomiast ryza (sukienka) oraz inne ornamenty na ikonie z Tykocina pochodzą z XVIII i XIX w. i wykonane są w stylu zachodnim.

Duchowieństwo: O. Tymoteusz Wierzbicki (1641), o. Hilary Apponowicz (1673), o. Gabriel Łoziński (?), o. Jan Piramowicz (1796), o. Jakub Gieysztor (1818).

Literatura: 12.05.1637 g. Privilej Vladislava IV monastyrju na Tykotinskuju cerkov, [v:] Archeografićeskij sbornik dokumentov, otnosjaśćichsja k istorii Severo-zapadnoj Rusi, izdavaemyj pri Upravlenii Vilenskogo ućebnogo okruga. T. 9, Vil’na 1879, s. 160–162.

15.06.1637 g. Gramota uniatskogo mitropolita Rafaila Korsaka monastyrju na Tykocinskuju cerkov i eja funduś, [v:] Archeografićeskij sbornik dokumentov, otnosjaśćichsja k istorii Severo-zapadnoj Rusi, izdavaemyj pri Upravlenii Vilenskogo ućebnogo okruga. T. 9, Vil’na 1879, s.163–164.

17.06.1637 g. Pis’mo mitropolita Korsaka marśalkovoj V.K.L. Veselovskoj ob. otdaće Suprasl’skomu monastyrju Tykocinskuju cerkov i otvet eja, [v:] Archeografićeskij sbornik dokumentov, otnosjaśćichsja k istorii Severo-zapadnoj Rusi, izdavaemyj pri Upravlenii Vilenskogo ućebnogo okruga. T. 9, Vil’na 1879, s. 164–166.

15.02.1640 g. Ustupka probosta Tykotinskogo s uvolneniem Suprasl’skomu monastyrju ot pozva na korolevskij sud, za Tykotinskuju cerkov’, [v:] Archeografićeskij sbornik dokumentov, otnosjaśćichsja k istorii Severo-zapadnoj Rusi, izdavaemyj pri Upravlenii Vilenskogo ućebnogo okruga. T. 9, Vil’na 1879, s. 166–167.

31.10.1640 g. Prodażnaja zapis’ na plac, kuplenyj archimandritom v gorode Tykotine, [v:] Archeografićeskij sbornik dokumentov, otnosjaśćichsja k istorii Severo-zapadnoj Rusi, izdavaemyj pri Upravlenii Vilenskogo ućebnogo okruga. T. 9, Vil’na 1879, s. 167–168.

9.05.1655 g. Potverżdenie dekreta Vladislava IV o prisużdenii Tykotinskoj cerkvi Suprasl’skomu monastyrju, [v:] Archeografićeskij sbornik dokumentov, otnosjaśćichsja k istorii Severo-zapadnoj Rusi, izdavaemyj pri Upravlenii Vilenskogo ućebnogo okruga. T. 9, Vil’na 1879, s. 216–222.

24.03.1673 g. Otryvok privileja dannogo korolom Michailom Suprasl’skomu monastyrju v podtverżdenie privileev Vladislava i Jana Kazimira na Tykocinskuju cerkov’, [v:] Archeografićeskij sbornik dokumentov, otnosjaśćichsja k istorii Severo-zapadnoj Rusi, izdavaemyj pri Upravlenii Vilenskogo ućebnogo okruga. T. 9, Vil’na 1879, s. 247–248.

3.04.1795 g. Privillegija korolja Pol’skago Ioanna Kazimira, kotoroju nadeljaet monachov v Tykocine placami na podderżanie pravoslavnoj cerkvi, [v:] Akty izdavaemye Kommissieju Vysoćajśe ućreżdennoju dlja razbora drevnich aktov v Vil’ne. Tom I. Akty Grodnenskago Zemskago Suda, Vil’na 1865, nr 38, s. 141–143.

3.04.1795 g. Privilegija korolja Pol’skago Michaila na plac dlja postrojki v Tykocine pravoslavnoj cerkvi s utverżdeniem proćich funduśej, [v:] Akty izdavaemye Kommissieju Vysoćajśe ućreżdennoju dlja razbora drevnich aktov v Vil’ne. Tom I. Akty Grodnenskago Zemskago Suda, Vil’na 1865, nr 39, s. 144–147.

3.04.1795 g. Privillegija korolja Pol’skago Vladislava IV, prisużdajuśćaja Suprasl’skim Bazylijanam zemli, osparivaemyja u Tykocinskoj cerkvi, [v:] Akty izdavaemye Kommissieju Vysoćajśe ućreżdennoju dlja razbora drevnich aktov v Vil’ne. Tom I. Akty Grodnenskago Zemskago Suda, Vil’na 1865, nr 40, s. 148–151.

M. Gorodeckij, Pamjatniki drevnjago pravoslavija v Mazoveckom uezde (Lomżinskoj guberni), „Istorićeskij Vestnik” 1887, t. 29, nr 7, s. 130–141; N. Dalmatov, Suprasl’skij Blagoveśćenskij monastyr’, S-Petersburg 1892; A. Budilović, Neskol’ko svedenij o drevnem pravoslavnom prichode i pozdnejśej greko-uniatskoj cerkvi v Tykotine Lomżinskoj gubernii. Ch-VEV 1893, nr 1–4; W. Trzebiński, Działalność urbanistyczna magnatów i szlachty w Polsce XVIII wieku, Warszawa 1962, (w tym: Tykocin, s. 101–109, plan); W. Monkiewicz, Tykocin, KAW RSW „Prasa-Ruch-Książka”, Białystok 1983; M. Kulesza, Cerkiew unicka w Tykocinie, praca magisterska, UwB Wydz. Historyczno-Socjologiczny, Białystok 1999/2000, ss. 73, mnps.


1 A. Kamiński, Pogranicze polsko-rusko-jaćwieskie, między Biebrzą a Narwią, „Rocznik Białostocki” 1963, t. 4, s. 9.

2 J. Tyszkiewicz, Zarys dziejów okolic Białegostoku od starożytności do początku XVI w., [w:] Studia i materiały do dziejów miasta Białegostoku, pod red. J. Antoniewicza i J. Joka, Białystok 1968, t. 1, s. 61.

3 A. Kamiński, Pogranicze polsko-rusko-jaćwieskie między Biebrzą a Narwią, „Rocznik Białostocki” 1963, t. 4, s. 13.

4 J. Wiśniewski, Początki Białegostoku i okolicznego osadnictwa, [w:] Studia i materiały do dziejów miasta Białegostoku, pod red. H. Majeckiego, Białystok 1985, t. 4, s. 11.

5 Teki Glinki, nr 29, s. 4, 19.

6 W. Trzebiński, Działalność urbanistyczna magnatów i szlachty w Polsce XVIII wieku, Warszawa 1962, s. 101.

7 Akty Vilenskie, Vil’na 1865, t. 1, s. 145; J. Maroszek, Dziedzictwo unii kościelnej w krajobrazie kulturowym Podlasia, Białystok 1996, s. 17.

8 Archoelogićeskij sbornik dokumentov ... t. 9 (1879), nr 50.

9 J. Maroszek, Dziedzictwo unii kościelnej w krajobrazie kulturowym Podlasia, Białystok 1996, s. 17.

10 Tamże, s. 18.

11 Można przypuszczać, że w Sannikach również istniała cerkiew. Por. F. Dobran’skij, Opisanie rukopisej Vilenskoj Publićnoj Biblioteki, cerkovno-slovjanskich i russkich, Vil,na 1882; W wymienionym Opisaniu znajdujemy Służebnik z XVIII w. z nadpisem na pierwszej kartce: Ja Bohdan Jahatkowski L.P.B.W. daie ten mszał z przypisaniem do niego Połustaw do cerkwi Siennickiey Zwiastowania Nayświętszey Panny na chwałę Bożą za odpuszczenie grzechów swoich roku 1733 msca Nobra dnia 8 według starego kalendarza. Tamże, s. 307.

12 J. Maroszek, Dziedzictwo unii kościelnej w krajobrazie kulturowym Podlasia, Białystok 1996, s. 18; W 1655 r. w Tykocinie zmarł unicki metropolita kijowski Antoni (Anastazy) Sielawa, arcybiskup połocki, [w:] Encyklopedia Powszechna 1866, t. 23, s. 417–418.

13 Archoelogićeskij sbornik dokumentov ... t. 9, nr 51.

14 A. Budilović, Neskol’ko svedenij o drevnem pravoslavnom prichode i pozdnejśej greko-uniatskoj cerkvi v Tykotine Lomżinskoj gubernii. ChVEV 1893, nr 2, s. 30, przypis.

15 A. Budilović, Neskol’ko svedenij ... ChVEV 1893, nr 2, s. 31

16 Archoelogićeskij sbornik dokumentov ... t. 9, nr 59, s. 214–215; N. Dalmatov, Suprasl’skij Blagoveśćenskij monastyr’, S-Petersburg 1892, s. 160.

17 A. Budilović, Neskol’ko slov... ChVEV 1893, nr 2, s. 34.

18 A. Budilović, Neskol’ko svedenij o drevnem pravoslavnom prichode i pozdnejśej greko-uniatskoj cerkvi v Tykotine Lomżinskoj gubernii, Ch-VEV 1893, nr 2, s. 34.

19 N. Dalmatov, Suprasl’skij Blagoveśćenskij monastyr’, S-Petersburg 1892, s. 254

20 N. Dalmatov, Suprasl’skij Blagoveśćenskij monastyr’, S-Petersburg 1892, s. 358; Według pruskiego opisu miast polskich z końca XVIII w., w m. Tykocin zarejestrowano 33 duchownych mężczyzn i 1 zakonnicę. J. Wąsicki, Pruskie opisy miast polskich z końca XVIII w. Departament Białostocki, Poznań 1964, s. 123–124.

21 W 1805 r. supraski bp unicki Mikołaj Duchnowski czynił starania, by cerkiew tykocińską dołączyć do parafii w Choroszczy. N. Dalmatov, Suprasl’skij Blagoveśćenskij monastyr’, S-Petersburg 1892, s. 369; Por. Plan Kruszewskiego z ok. 1796 r. Na nim zaznaczona cerkiew unicka. W. Trzebiński, Działalność urbanistyczna magnatów i szlachty w Polsce XVIII w., Warszawa 1962, s. 104.

22 Zabawnie brzmi biogram współzałożyciela zakonu Zgromadzenia Zmartwychwstania Pańskiego Piotra Semenenko ... U rodziców ojca Mikołaja Semenenko wyznania prawosławnego oficera armii rosyjskiej, pełniącego posadę na urzędzie granicznym nad Narwią i Bugiem, w okolicy Tykocina, prawdopodobnie w Krypnie i matki Anny z Zielińskich, polskiej szlachcianki wyznania kalwińskiego, w Dolistowie k/Tykocina dnia 29.06.1814 r. urodził się syn Piotr. Przypadek sprawił, że został on ochrzczony w kościele rzymskokatolickim, prawdopodobnie w Tykocinie, ponieważ „rodzice nie mogli znaleźć świątyni (a raczej duchownego) swego wyznania”. J. Gułkowski, Z historii myśli i działalności chrześcijańskiej w Polsce. Piotr Semenenko (1814–1886), „Novum” 1977, t. 11, s. 101–110.

23 A. Budilović, Neskol’ko svedenij ... ChVEV 1893, nr 4, s. 63.

24 A. Budilović, Neskol’ko svedenij o drevnem pravoslavnom prichode i pozdnejśej greko-uniatskoj cerkvi v Tykotine Lomżinskoj gubernii. Ch-VEV 1893, nr 4, s. 65.

25 M. Gorodeckij, Pamjatniki drevnjago pravoslavija v Mazoveckom uezde (Lomżinskoj guberni), „Istorićeskij Vestnik” 1887, t. 29, nr 7, s. 140–141.

26 W. Jemielity, Diecezja Łomżyńska, Łomża 1990, s. 90.

27 Prichody uprazdnennye v Cholmskoj eparchii s 1820 po 1867 g. ChVEV 1884, s. 244; J. Maroszek, Dziedzictwo unii kościelnej w krajobrazie kulturowym Podlasia, Białystok 1996, s. 18.

28 W. Jemielity, Dekanat unicki augustowski w XIX i początkach XX wieku, [w:] Materiały do dziejów społeczno-religijnych w Polsce, Lublin 1974, s. 164.

29 F. Dobran’skij, Opisanie rukopisej Vilenskoj Publićnoj Biblioteki, cerkovno-slovjanskich i russkich, Vil,na 1882 s. 62–62, 328.

30 Autor monograficznego cyklu o cerkwi w Tykocinie, o. Aleksander Budziłowicz, tak to zakończył swój opis: V 1840 godu „russkoj cerkvi” v Tykotine uże ne było i nikakich cerkovnych vladenij, po dokumentach cholmskoj greko-unijatskoj duchovnoj konsistorii ni v samom gorode ni v Sannikach uże ne znaćilos’. A. Budilović, Neskol’ko svedenij o drevnem pravoslavnom prichode i pozdnejśej greko-uniatskoj cerkvi v Tykotine Lomżinskoj gubernii. Ch-VEV 1893, nr 4, s. 68.

31 Por. Karta nr 1706 z BBiDZ w Białymstoku.


Публікуецца на сайце з ласкавай згоды Аўтараў

 
isa, dnd.rpg.info.plwotc, ogl

dnd, d&d dungeons and dragons
 
Komentarze
Brak komentarzy.
 
isa, dnd.rpg.info.plwotc, ogl

dnd, d&d dungeons and dragons
 
Dodaj komentarz
Zaloguj się, żeby móc dodawać komentarze.
 
isa, dnd.rpg.info.plwotc, ogl

dnd, d&d dungeons and dragons
 
Oceny
Dodawanie ocen dostępne tylko dla zalogowanych Użytkowników.

Proszę się zalogować lub zarejestrować, żeby móc dodawać oceny.

Brak ocen.
 
isa, dnd.rpg.info.plwotc, ogl

dnd, d&d dungeons and dragons
 
Logowanie
Nazwa Użytkownika

Hasło



Zapomniane hasło?
Wyślemy nowe, kliknij TUTAJ.
 
isa, dnd.rpg.info.plwotc, ogl









Załóż : Własne Darmowe Forum | Własną Stronę Internetową | Zgłoś nadużycie | fashionideas.icu